Xolid ibn Valid (Sinmagan shamshir)

Bu kitobni qo‘lga olgan zahoti boshingizga bitta narsa keladi: bu oddiy tarixiy roman emas. Bu — qurollarning jarangi, yuraklarning urishi, e’tiqod va qudrat to‘qnashuvi haqida. Bir odamning kuchi, sadoqati va metinligi tarixdagi imperiyalar taqdirini qanday o‘zgartirganini ko‘rsatadigan asar. Xolid ibn Valid — bu ismni eshitganingizda qudratli sarkarda, jang maydonida yengilmas shamshir ko‘z oldingizda jonlanadi. Bu kitob esa uni tirik odam sifatida ko‘rsatadi. U faqat jangchi emas, balki fikrlovchi, sezuvchi, tanlov qiluvchi inson. Va bu inson o‘z tanlovi bilan tarixni teskarisiga aylantiradi. Asarni o‘qigach, shunday bir xulosa keladi: ba'zida eng yengilmas qurol bu — e’tiqoddir. Xolidning har bir qarori, har bir yurishi faqat kuch emas, balki yurak bilan qilingan. Va aynan shu yurak sizni asarning sahifalaridan chiqib, uzoq-uzoqlardagi qumli jang maydonlariga olib ketadi. Muallif Abu Bakr Subashiy esa bu tarixiy siymoga shunchaki biografik yondashmaydi. U bizga Xolid ibn Validning nafaqat qahramonliklarini, balki ichki iztiroblarini, ichki halovatini, odam sifatidagi ziddiyatlarini ham ochib beradi. Bu esa kitobni oddiy sarkarda haqida yozilgan "quruq" tarix emas, balki o‘ziga tortuvchi, yurak bilan o‘qiladigan asarga aylantiradi. O‘qib bo‘lgach, o‘zingizga savol berasiz: "Agar men Xolidning o‘rnida bo‘lganimda, tanlovim qanday bo‘lardi? Men ham imon yo‘lida, haqiqat yo‘lida barcha narsani — hatto shon-shuhratni ham qurbon qila olarmidim?” Kitob og‘ir emas, ammo u yelkangizga mas'uliyat yuklaydi. Bu o‘sha kitoblardan biri: yopasiz — va jim o‘tirib qolasiz. Ichingizda bir nima silkinadi. G‘urur, oriyat, iymon… Va siz endi biroz boshqacha bo‘lib qolgansiz.